آخرین ویرایش در 38 ثانیه ago توسط آوا رحمتی
جامعه ایران در یکی از پیچیدهترین ادوار خود به سر میبرد؛ جایی که انبوه مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، مرزهای موافق و مخالف را چنان قطبی کرده که جایگاهی برای نگاه خاکستری و میانه باقی نمانده است. در چنین فضایی، پرسش درباره برگزاری کنسرتهای موسیقی نیز به یکی از موضوعات داغ تبدیل شده است. آیا در شرایطی که بخش بزرگی از جامعه با مشکلات معیشتی دستوپنجه نرم میکند و بسیاری در سوگ عزیزان خود نشستهاند، برگزاری کنسرت اقدامی نسنجیده و نوعی عادیسازی شرایط است؟ یا اینکه موسیقی میتواند مرهمی بر زخمهای جمعی باشد و چرخ معیشت هنرمندان را نیز بچرخاند؟ یک پژوهشگر و استاد دانشگاه معتقد است که فعالیت هنرمندان به معنای عادیسازی نیست و باید اجازه داد اهالی موسیقی با ساز و آواز خود، حتی زبان انتقاد را نیز به کار گیرند.
معمای برگزاری کنسرت در برزخ سیاست و مطالبات اجتماعی
در هفتهها و ماههای اخیر، همزمان با افزایش تنشهای سیاسی و اقتصادی، بحث برگزاری کنسرت به یکی از موضوعات چندوجهی بدل شده است. از یک سو، رویدادهایی مانند چهلویکمین جشنواره موسیقی فجر نشان داد که چرخ موسیقی ایران از حرکت بازنایستاده، هرچند با رونق و رمق کمتر. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در حاشیه این رویداد از امیدواری برای آغاز دوباره چرخه کنسرتها در ماههای آتی سخن گفت. این اظهارات نشان میدهد که از منظر نهادی و ساختاری، حداقل امکان برگزاری کنسرت در برخی اشکال وجود دارد.
اما مسئله اصلی، فاصله میان «امکان» و «ضرورت» یا «مناسبت» است. در این نقطه است که جاده برگزاری کنسرت به دو راهی موافقان و مخالفان تقسیم میشود. موافقان بر کارکردهای روانشناختی و اجتماعی موسیقی تأکید دارند و آن را پناهگاهی برای نفس کشیدن در هوای پریشان جامعه میدانند. آنها معتقدند هنر میتواند به التیام روحیه جمعی کمک کند و برگزاری یک کنسرت، نفسگاهی برای فراموشی موقت دغدغهها باشد.
در مقابل، مخالفان با منطقی متفاوت به میدان میآیند. نقد اصلی آنان نه متوجه اصل هنر، بلکه متوجه اولویتبندی در شرایط بحرانی است. از منظر آنها، وقتی بخش بزرگی از جامعه با مشکلات اساسی معیشتی مانند گرانی، بیکاری و قطعی برق دستبهگریبان است و بسیاری عزادار از دست دادن عزیزان خود هستند، پرداختن به موضوعاتی چون کنسرت، نوعی انحراف از مسائل اصلی و پناه بردن به حاشیه است.
برگزاری کنسرت؛ معیشت هنرمندان در برابر اتهام عادیسازی
یکی از ابعاد مغفولمانده در بحث برگزاری کنسرت، جنبه معیشتی آن است. رضا مهدوی، مدرس و پژوهشگر عرصه موسیقی، در گفتوگو با خبرنگار مهر به این نکته اشاره میکند که بسیاری از فعالان حوزه موسیقی، تنها راه امرار معاش خود را در اجراهای زنده میبینند. او میگوید: «اکنون در حوزه اجرای آثار موسیقایی به سبب شرایط پیشآمده وارد چالش جدی شدهایم که معیشت هنرمندان و فعالان این عرصه را که طبیعتاً بسیاری از آنها فعالیتی خارج از کادر موسیقی پاپ و اقتصادی ندارند، به خطر انداخته است.»
مهدوی با اشاره به ادامه فعالیت دیگر اصناف مانند آرایشگاهها، کافهها و رستورانها، از تبعیض علیه صنف موسیقی گلایه میکند: «همه مردم میبینند که آرایشگاههای زنانه و مردانه کار میکنند، کافهها و رستورانها مشغول خدمترسانی هستند، مغازهها و دیگر صنوف هم نه مانند گذشته اما به هر ترتیب مشغول کار هستند. اما وقتی هنرمندی تصمیم به اجرای زنده میگیرد، در معرض بدترین الفاظ قرار میگیرد و باید از معیشت خود محروم بماند.»
به گفته این پژوهشگر، عدهای با همراهی رسانههای بدخواه، به این هجمهها دامن میزنند و تلاش میکنند آموزشگاههای موسیقی، استودیوهای ضبط و کنسرتها را به تعطیلی بکشانند. او تأکید میکند: «تعطیلی چاره کار نیست. تعدادی از هنرمندان ارزنده عرصه موسیقی پیشنهاد دادند که اگر اعتراض و انتقادی هم دارند، میتوانند بیایند و روی صحنه با ساز و موسیقیشان انتقاد خود را مطرح کنند.»
برگزاری کنسرت به معنای عادیسازی نیست
رضا مهدوی با قاطعیت هرگونه معادلهسازی میان برگزاری کنسرت و عادیسازی شرایط را رد میکند: «جامعه ایران و ایرانی سوگوار همه شهدا و جانباختگان حوادث اخیر است، اما به اعتقاد من ورود به ماجرای برگزاری اجراهای زنده موسیقایی و فعالیتهای مربوط به این حوزه به معنای عادیسازی نیست. پس واقعاً این هجمهها باید کمتر شود تا اهالی موسیقی هم بتوانند در شرایط روحی مناسبتری برای از سرگیری فعالیتهایشان اقدام کنند.»
او هشدار میدهد که اگر تصمیمگیریها به سمت تعطیلی موسیقی برود، پیشرفت این هنر نیز میسر نخواهد شد. در چنین شرایطی، لزوم اعتمادسازی توسط مدیران بیش از پیش احساس میشود تا هنرمندان بتوانند بدون نگرانی از انگها و نسبتهای ناشایست، به کار خود ادامه دهند.
مهدوی با اشاره به محدودیتهای طبیعی موسیقی در طول سال به دلیل ایام سوگواری و مناسبتهای مذهبی، میپرسد: «چرا باید دوباره فضایی را ایجاد کنیم که فرصت برای برگزاری کنسرت تنگتر و تنگتر شود؟»
اصلاح فرآیند ممیزی؛ راهی برای برونرفت از چالش برگزاری کنسرت
این پژوهشگر موسیقی، اصلاح و تسهیل شرایط ممیزی و نظارت را یکی از مهمترین نکاتی میداند که در این بزنگاه تاریخی باید روی آن تمرکز کرد. او تأکید میکند: «اگر شرایط فرهنگی و ساختار اداری کشور بیشتر به نفع موسیقی باشد، میتوانیم شاهد شرایط بهتری باشیم. در این راه، بهرهمندی وزارت ارشاد از یک تیم مشاوره کاملاً قوی و متخصص، بازخوانی نظر همه اهالی موسیقی از طیفهای فکری مختلف بر اساس اسناد بالادستی، و پرهیز از مشاوره در پشت درهای بسته با حضور یک خرد جمعی، میتواند به بهبود این شرایط کمک کند.»
جمعبندی؛ برگزاری کنسرت، مسئولیت اجتماعی هنر در شرایط حساس
پرسش از امکان یا امتناع برگزاری کنسرت در شرایط کنونی، پاسخی یکسویه ندارد. برگزاری کنسرتها، حداقل در اشکال مرسوم در ایران، همچنان امکانپذیر است. با این حال، مشروعیت و مطلوبیت اجتماعی آن به شدت وابسته به بستر و چگونگی برگزاری است. برگزاری یک کنسرت لاکچری با بلیتهای چندمیلیونی در شرایط رکود اقتصادی، قطعاً با برگزاری یک رویداد مردمی و کمهزینه، تفاوت ماهوی دارد.
راه میانه شاید در توجه به مسئولیت اجتماعی هنر و هنرمند نهفته باشد. کنسرتی میتواند در شرایط دشوار، توجیهپذیر و حتی غنیمت باشد که به التیام روح جمعی کمک کند، نه آنکه با شکاف طبقاتی و بیتوجهی به دغدغههای مردم، خود به نماد نابرابری تبدیل شود. آنچه اهمیت دارد، یافتن زبانی مشترک میان نیازهای مادی و معنوی جامعه است؛ زبانی که نه اولویتهای حیاتی مردم را نادیده بگیرد و نه تشنگان هنر را از چشمه جوشان زندگی محروم کند.
آوا رحمتی
من فارغالتحصیل رشته حقوق هستم و از دوران دانشگاه به مسائل اجتماعی و حقوقی علاقه داشتم. فعالیت حرفهای خودم را از سال ۱۳۹۷ با نوشتن مقالات تحلیلی در وبسایتهای خبری کوچک آغاز کردم. پس از کسب تجربه، به عنوان خبرنگار میدانی در حوزه مسائل اجتماعی با چندین روزنامه معتبر همکاری کردم و اکنون به عنوان دبیر بخش اجتماعی و گزارشهای تحقیقی در یک مجله خبری معتبر فعالیت میکنم. تلاش من این است که صدای افرادی باشم که کمتر شنیده میشوند و به بهبود شرایط جامعه کمک کنم.
